Dịch lý, âm dương & phong thủy

“Ý niệm "trời tròn đất vuông" mà cách đọc này dựa vào không phải chuyện xa lạ, cao siêu — nó nằm ngay trong mâm cỗ Tết của mọi nhà người Việt. Truyền thuyết bánh chưng bánh giầy kể rằng hoàng tử Lang Liêu làm bánh giầy tròn tượng Trời, bánh chưng vuông tượng Đất, để dâng vua cha, và được truyền ngôi vì đã hiểu được đạo lớn của trời đất gói trong hạt gạo quê nhà. Câu chuyện ấy cho thấy quan niệm tròn – Trời, vuông – Đất đã ăn vào tận tâm thức bình dân, tận miếng ăn của người Việt từ rất xa xưa. Cho nên khi người ta nhìn cây cột tròn mà nghĩ tới Trời, nhìn thanh xà vuông mà nghĩ tới Đất, thì đó không phải một sự gán ghép gượng gạo của kẻ học rộng, mà là một liên tưởng tự nhiên, sẵn có trong đầu bất cứ người Việt nào. Chính vì thế cách đọc cột – xà theo âm dương, Trời – Đất mới có sức thuyết phục — dù ta vẫn phải dè dặt ở một tầng khác, tầng của chủ đích người thợ, mà lát nữa ta sẽ bàn.”

“Ở những đình có cổng tam quan bề thế, ta gặp ngay ba lối: một cửa lớn ở giữa, hai cửa nhỏ hai bên. Ba cửa ấy, người xưa đọc thành ba ngôi Thiên – Địa – Nhân: Trời, Đất, Người — bộ ba mà nhà nho gọi là Tam Tài, ba yếu tố làm nên và chi phối cả vũ trụ. Trời che ở trên, Đất chở ở dưới, Người đứng ở giữa, thông cả với Trời lẫn Đất — con người, trong vũ trụ quan ấy, không nhỏ bé hèn mọn, mà là một trong ba "tài" lớn của trời đất, có phần trách nhiệm của mình với cả càn khôn.”

“Nó cắn răng chịu sức nặng của đá, của chữ, của cả trăm năm — biểu tượng của sự bền vững, của trường tồn. Nhưng con rùa còn gợi một điều xa hơn. Trong truyền thuyết cổ phương Đông, chính từ lưng một con rùa thần nổi lên trên sông Lạc mà người xưa đọc ra một sơ đồ những con số kỳ diệu — Lạc Thư. Và cùng với nó là Hà Đồ, đồ hình hiện trên lưng một con long mã trên sông Hoàng Hà. Hai đồ hình ấy, tương truyền, là cội nguồn của cả một nền tư duy số học cổ, của Kinh Dịch, của phong thủy, của cách người xưa hình dung trật tự vũ trụ bằng những con số.”