Hương ước, khoán lệHU00002683
Hương ước: làng Tây Đằng, tổng Tây Đằng, phủ Quảng Oai, tỉnh Sơn Tây
- Địa danh cổ:
- xã Tây Đằng, tổng Tây Đằng, phủ Quảng Oai, tỉnh Sơn Tây
- Niên đại lập:
- 1942
- Số trang:
- 16
Đình Tây Đằng
Quảng Oai, Ba Vì, Hà Nội
Niên đại
thế kỷ XVITầng A: Chứng cứ chắc
Thành hoàng
Tản ViênTầng A: Chứng cứ chắc
Xếp hạng di tích
Quốc gia đặc biệt
Ngày hội
Chưa có dữ liệuBạn biết? Bổ sung giúp
Mỗi làng một mạch thiêng
- Làng khác cùng thờ Tản Viên: Đình Mông Phụ, Đình Thụy Phiêu, Đình Thanh Lũng — mỗi nơi một thần tích, một lệ làng riêng.
Khối 4: Câu chuyện của làng
Chưa có lời kể nào của người làng về ngôi đình này.
Ông bà, cha mẹ bạn còn nhớ chuyện gì về đình? Kể lại — ghi rõ ai kể, ai ghi.
Kể chuyện ngôi đìnhKhối 5: Kiến trúc và hiện vật
- Tầng A: Chứng cứ chắcCó dấu vết sàn gỗ
- Tầng A: Chứng cứ chắcCột tròn đỡ xà vuông, mối gối lặp lại hàng chục lần
- Tầng A: Chứng cứ chắcMảng chạm có hoa văn thuyền – chim – mặt trời kiểu Đông Sơn
- Tầng B: Diễn giải có cơ sởMột số mảng chạm mang hơi hướng đời Trần, có thể là gỗ tái sử dụng
Khối 6: Thư viện ảnh
Khối 7: Sách viết về ngôi đình này
“Những ngôi đình gỗ cổ nhất còn sờ được hôm nay đều mang dấu tích có thể xuất hiện trước năm 1531 nhiều thế kỷ ( đình Thụy Phiêu trùng tu 1531). Cả nước còn chừng sáu ngôi từ thời Mạc, thì riêng đất Ba Vì — xứ Đoài xưa — giữ tới ba: Tây Đằng, Thanh Lũng và Thụy Phiêu. Trước mốc ấy, im lặng. Không phải im lặng của chuyện không có. Im lặng của tư liệu bị thời gian xóa nhòa.”
— Văn Minh Đình Làng Việt, chương 1: Nguồn gốc và tiến trình hình thành đình làng Việt → “Tây Đằng phức tạp hơn, và chính sự phức tạp ấy dạy ta một bài học về phương pháp. Phần lớn giới nghiên cứu xếp Tây Đằng vào thời Mạc, thế kỷ mười sáu. Nhưng trên một đầu cột của nó chỉ ghi vỏn vẹn "Quý Mùi niên tạo" — làm năm Quý Mùi — không kèm niên hiệu. Thiếu niên hiệu, ta không biết Quý Mùi nào trong bao nhiêu năm Quý Mùi của lịch sử, trong khi đó 60 năm lại có một năm Quý Mùi. Niên đại Tây Đằng, vì thế, chủ yếu là suy đoán theo phong cách chạm khắc, không phải mốc cứng như Thụy Phiêu. Đã thế, có ý kiến còn cho rằng vài mảng chạm ở Tây Đằng mang hơi hướng đời Lý - Trần, có lẽ được lấy lại từ một kiến trúc sớm hơn. Nếu đúng vậy, tuổi của mảng gỗ có thể già hơn tuổi của ngôi đình. …”
— Văn Minh Đình Làng Việt, chương 1: Nguồn gốc và tiến trình hình thành đình làng Việt → “Nhìn kỹ vài mảng chạm ở những đình sớm như Lỗ Hạnh, Tây Đằng, ta bắt gặp những hình gợi thẳng về văn hóa Đông Sơn: con thuyền dài với người chèo, con chim mỏ dài tựa chim Lạc trên trống đồng, vòng tròn có tia như mặt trời. Rồi tục thờ thủy thần, thờ đá, thờ cây; những mô-típ phồn thực cầu mong sinh sôi. Đó là tiếng nói của một lớp tín ngưỡng có từ trước khi chữ Hán đặt chân tới làng Việt. Ai tinh mắt đều nhận ra: đình giữ trong lòng nó vài mảnh vỡ rất xưa của người Việt cổ, như một lớp trầm tích nằm dưới đáy.”
— Văn Minh Đình Làng Việt, chương 3: Đình làng và câu hỏi về nguồn gốc tộc Việt → “Hãy lấy ngay cụm đình cổ xứ Đoài — Thụy Phiêu, Tây Đằng”
— Văn Minh Đình Làng Việt, chương 3: Đình làng và câu hỏi về nguồn gốc tộc Việt → “Ở đình Tây Đằng, ở Chu Quyến, ở hầu hết đình cổ Bắc Bộ, mối gối ấy lặp lại hàng chục lần. Cột đứng thì tròn — tròn lẳn, mập ở giữa, thon nhẹ hai đầu, nhẵn dưới bàn tay. Xà nằm thì vuông — tiết diện vuông vức, cạnh sắc. Một sự thật gỗ đá, đo được, sờ được.”
— Văn Minh Đình Làng Việt, chương 11: Kinh Dịch trong đình → “Hãy thử áp cách đọc ấy vào chính đình Tây Đằng. Đứng trong lòng nó, ngước nhìn những hàng cột cái tròn lẳn vươn lên đỡ lấy bộ mái đồ sộ, những thanh xà vuông vắt ngang nối các cột lại thành một khối vững chãi, người hiểu Dịch sẽ thấy hiện lên hình ảnh Trời ở dưới nâng, Đất ở trên tựa — thế của quẻ Thái. …”
— Văn Minh Đình Làng Việt, chương 11: Kinh Dịch trong đình → “Còn một đặc điểm cổ đáng nói: nhiều ngôi đình xưa, nhất là ở Bắc Bộ, vốn có sàn gỗ. Không phải nền đất hay nền gạch sát mặt đất như ta thường thấy nay, mà là một sàn gỗ cao cách mặt đất, phải bước lên mấy bậc mới tới — như một ngôi nhà sàn. Những đình cổ như Tây Đằng, Chu Quyến, Đình Bảng đều mang dấu vết sàn ấy.”
— Văn Minh Đình Làng Việt, chương 16: Kiến trúc đình ba miền → “Muốn đọc dòng chữ trên thượng lương đình Thụy Phiêu ở Ba Vì thì phải bắc thang. Chữ viết bằng mực trên gỗ, nằm ngửa mặt lên trần, khuất trong bóng tối của bộ mái. Dòng chữ ấy ghi một niên hiệu, quy ra là năm 1531. Đình Lỗ Hạnh ở Bắc Giang có niên đại 1576. Đình Tây Đằng cũng thuộc thế kỷ ấy.”
— Văn Minh Đình Làng Việt, chương 31: Soi gương →
Trích nguyên văn; dấu “…” là chỗ lược bớt câu không nói về đình này. Đọc trọn chương:
Phim về ngôi đình này
1:21Tây Đằng - Đệ nhất đình Đoài | Hà Nội đẹp và chưa đẹpHTV - Đài Hà Nội
3:50Đình Tây Đằng - Bảo tàng nghệ thuật dân gian | Tin tứcHTV - Đài Hà Nội
3:06Đình Tây Đằng - Dấu ấn văn hóa xứ Đoài | Tin tứcHTV - Đài Hà Nội
5:35Triển lãm" Câu chuyện đình làng - Đình Tây Đằng"Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
2:48Cổng đình "được" tây hóa | VTV24VTV24Văn bản gốc trong kho lưu trữ
Hồ sơ Hán Nôm, hương ước của làng đang giữ ở kho. Chỉ ghi ký hiệu và đường dẫn tới bản ghi của kho; ảnh chụp chưa đăng vì chưa xin phép.
Khối 8: Nguồn và độ chắc
Chứng cứ chắc Diễn giải có cơ sở Giả thuyết
Tầng A: Chứng cứ chắcToạ độ 21.1964648, 105.4211148
Tầng A: Chứng cứ chắcThế kỷ XVI là mốc được dẫn phổ biến (tầng "A có tranh luận" ở mục chương 31)
Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 31: “Đình Thụy Phiêu (Ba Vì) với niên đại 1531, đình Lỗ Hạnh (Bắc Giang) 1576, đình Tây Đằng thế kỷ XVI là các mốc được dẫn phổ biến trong nghiên cứu kiến trúc Việt Nam.”
Tầng A: Chứng cứ chắcMảng chạm có hoa văn thuyền – chim – mặt trời kiểu Đông Sơn
Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 3: “Trống đồng và hoa văn thuyền – chim – mặt trời tồn tại và có mặt lại trong một số mảng chạm (Lỗ Hạnh, Tây Đằng): đo đếm được [A].”
Tầng A: Chứng cứ chắcCó dấu vết sàn gỗ
Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 16: “Đình có sàn (Tây Đằng, Chu Quyến, Đình Bảng) nối truyền thống nhà sàn Đông Sơn [A hiện tượng; B liên hệ]. Sàn gỗ là sự thật ở các đình cổ [A]”
Tầng A: Chứng cứ chắcCột tròn đỡ xà vuông, mối gối lặp lại hàng chục lần
Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 11: “Ở đình Tây Đằng, ở Chu Quyến, ở hầu hết đình cổ Bắc Bộ, mối gối ấy lặp lại hàng chục lần. Cột đứng thì tròn”
Tầng A: Chứng cứ chắcMột trong ba đình thời Mạc ở Ba Vì
Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 1: “"6 đình Mạc, Ba Vì chiếm 3" — chứng cứ chắc [A]. Tây Đằng, Thanh Lũng, Thụy Phiêu”
Tầng A: Chứng cứ chắcĐình thờ Tản Viên
Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 3: “Tản Viên ở Thụy Phiêu – Tây Đằng — tách lớp [A/B/C]. Việc thờ Tản Viên tại cụm đình xứ Đoài là chứng cứ [A]”
Tầng B: Diễn giải có cơ sởPhần lớn giới nghiên cứu xếp vào thời Mạc, thế kỷ XVI
Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 1: “Phần lớn giới nghiên cứu xếp Tây Đằng vào thời Mạc, thế kỷ mười sáu.”
Tầng B: Diễn giải có cơ sởĐầu cột chỉ ghi "Quý Mùi niên tạo", thiếu niên hiệu; tuổi định theo phong cách
Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 1: “Niên đại Tây Đằng — diễn giải có cơ sở [B]. Đầu cột chỉ ghi "Quý Mùi niên tạo", thiếu niên hiệu → định tuổi theo phong cách, không phải mốc cứng.”
Tầng B: Diễn giải có cơ sởMột số mảng chạm mang hơi hướng đời Trần, có thể là gỗ tái sử dụng
Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 1: “Một số mảng chạm mang hơi hướng đời Trần, có thể là gỗ tái sử dụng”
Tầng B: Diễn giải có cơ sởPhối thờ Cao Sơn, Quý Minh
Cục Di sản văn hóa, “Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Tây Đằng”Theo tổng hợp trong bản nghiên cứu 15/10/2026; chưa đối chiếu nguyên văn
Tầng B: Diễn giải có cơ sởXếp hạng: Di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định 2383/QĐ-TTg ngày 9/12/2013)
Ghi chú: Cần đối chiếu văn bản quyết định xếp hạng.
Thiện Lưu, “Thần tích Việt Nam — Nghiên cứu đầy đủ cho dinhlang.tv”Theo tổng hợp trong bản nghiên cứu 15/10/2026; chưa đối chiếu nguyên văn
