Nước, lúa & văn minh sông nước

“Nhìn từ trên đê như thế, ta hiểu ra một điều căn bản: ngôi đình không rơi từ trên trời xuống, mà mọc lên từ chính thế giới nước và lúa này. Nó là con đẻ của một nền văn minh — văn minh lúa nước.”

“Đặt tay lên thanh gỗ ấy, rồi lùi ra xa mà nhìn cả bộ mái. Đường cong của bờ nóc như sống thuyền; hai mái xuôi như hai mạn; bốn đầu đao vút lên như mũi và lái nhô ra; và cái "tàu" kia chạy dọc dưới cùng, đúng chỗ mạn thuyền chạm nước. Lật ngược hình dung trong đầu: cả bộ mái ấy, cong như thế, úp như thế — chẳng phải một con thuyền lớn lật úp giữa trời hay sao?”

“Và một khi đã đọc con cá hóa rồng theo cách của nhà nông ấy, ta bắt đầu thấy cả ngôi đình hiện ra như một cuốn bách khoa về nông nghiệp — viết bằng biểu tượng. Bởi cả thế giới của người trồng lúa — trời, đất, cây, con, công cụ, mùa màng — đều đã được khắc vào đây.”