Lễ hội, nghi lễ & cỗ đình

“Lễ mộc dục nửa đêm ấy là một cửa sổ hé vào cả thế giới nghi lễ của đình — một thế giới tinh vi, nhiều lớp, mà qua đó cả cộng đồng làng, mỗi kỳ lễ, lại kết thành một cơ thể sống, cùng thở, cùng cử động theo một nhịp thiêng.”

“Con lợn ngậm hoa ấy là một cửa vào cả một thế giới: thế giới của cỗ đình, của lễ vật, của văn hóa ẩm thực cộng đồng. Bởi ở đình, miếng ăn đâu riêng là miếng ăn. Nó là lễ vật dâng thần, là danh dự của người làm ra nó, là thước đo ngôi thứ trong làng, là sợi dây gắn kết cộng đồng. Ở đình, miếng ăn biết nói những điều sâu xa — và đằng sau mỗi mâm cỗ, mỗi lễ vật, mỗi cách chia phần là cả một hệ thống ý nghĩa: về sự thiêng, về cộng đồng, về ngôi thứ, về sự biết ơn và chia sẻ. Đọc cho ra hệ thống ý nghĩa ấy, ta sẽ thấy văn hóa cỗ đình không phải chuyện bếp núc vụn vặt, mà là một trong những cửa sổ trong trẻo nhất để nhìn vào tâm hồn, cách sống, cách tổ chức cộng đồng của người Việt.”

“Rồi người đánh trống bước lên, nhấc dùi. Ba tiếng. Dõng dạc, dội vào không gian, báo hiệu cuộc lễ bắt đầu, gọi cả cộng đồng hướng về. Tiếng trống ấy, nếu lần ngược về nguồn, sẽ dẫn ta tới một nơi rất xa: tới mặt trống đồng Đông Sơn của người Việt cổ mấy nghìn năm trước — trống thiêng đã vang lên trong những nghi lễ, những hội hè của tổ tiên từ buổi bình minh của dân tộc.”