
Chủ đề 04
Kiến trúc đình ba miền
Mặt bằng, bộ khung, mái và đầu đao — ba dáng đình ở ba miền.
- Một ngôi đình được dựng từ những bộ phận nào?
- Đình Bắc, Trung, Nam khác nhau ra sao?
- Niên đại một ngôi đình được xác định bằng gì?
Ảnh: Đầu hồi đình Chu Quyến
Sách viết gì
Trích nguyên văn sách “Văn Minh Đình Làng Việt”. Bấm tên chương để đọc trọn.
“Ở góc mái, nơi hai diềm mái gặp nhau, có một cấu kiện mà người thợ gọi là đầu đao. Nó là chỗ bộ mái nặng hàng chục tấn kết thúc — và thay vì kết thúc bằng một góc vuông chết, nó cong lên, vươn ra, nhọn dần, như một đuôi chim chuẩn bị rời khỏi mái.”
“Hãy kiểm kê từ ngoài vào, từ dưới lên. Trước hết là những thứ thuộc về đất và không gian: vị trí và thế đất mà đình tọa lạc; mặt bằng và phương hướng của cả quần thể; sân đình rộng để hội họp; giếng làng cấp nước; hồ bán nguyệt trước cửa vừa làm minh đường vừa soi bóng. Rồi tới nghi môn — cổng, ranh giới đầu tiên giữa ngoài và trong, giữa phàm và thiêng; cổng ấy, với hình dáng, chất liệu, trang trí của nó, là vật thể mở đầu cho cả một chuỗi vật thể phía sau.”
Ở các ngôi đình
Hồ sơ đình liên quan, kèm điều đã biết và độ chắc (A chứng cứ chắc · B diễn giải có cơ sở · C giả thuyết).
- Đình Thụy PhiêuQuảng Oai, Hà NộiTầng A: Chứng cứ chắcMinh văn cột cái gian giữa ghi "Đại Chính nhị niên, Tân Mão niên... tu lý" (1531)Tầng A: Chứng cứ chắcChữ ghi việc trùng tu nên đình có trước 1531; 1531 là hạn dưới, không phải năm khởi dựng
Đình Tây ĐằngQuảng Oai, Hà NộiTầng A: Chứng cứ chắcThế kỷ XVI là mốc được dẫn phổ biến (tầng "A có tranh luận" ở mục chương 31)Tầng A: Chứng cứ chắcCó dấu vết sàn gỗ
Đình Chu QuyếnQuảng Oai, Hà NộiTầng A: Chứng cứ chắcCột tròn đỡ xà vuôngTầng A: Chứng cứ chắcCó dấu vết sàn gỗ
Đình Đình BảngTừ Sơn (phường), Bắc NinhTầng A: Chứng cứ chắcCó dấu vết sàn gỗTầng A: Chứng cứ chắcBộ khung chạm trổ tinh vi (nhãn "A ví dụ", cần đối chiếu hồ sơ di tích)- Đình Lỗ HạnhHiệp Hòa, Bắc NinhTầng A: Chứng cứ chắcNiên đại 1576, mốc được dẫn phổ biến (tầng "A có tranh luận")
Đình ChèmĐông Ngạc (phường), Hà NộiTầng A: Chứng cứ chắcHai dải vữa cong hình sừng trâu trên bờ nóc- Đình SoHưng Đạo, Hà NộiTầng A: Chứng cứ chắcNổi danh bề thế (nhãn "A ví dụ", cần đối chiếu hồ sơ di tích)
Đình Bình ThủyBình Thủy (phường), Cần ThơTầng A: Chứng cứ chắcThế kỷ XIXTầng A: Chứng cứ chắcCó ảnh hưởng Hoa – Khmer- Đình Thanh LũngQuảng Oai, Hà NộiTầng A: Chứng cứ chắcMột trong ba đình thời Mạc ở Ba Vì
Còn 1 ngôi đình khác — xem danh sách đình.
Làng bạn có câu trả lời?
Ảnh, lời kể các cụ, văn bản cũ — mỗi tư liệu ghi tên người góp và qua biên tập trước khi lên trang.
Đọc tiếp
Ảnh: ảnh thật các ngôi đình và sắc phong phạm vi công cộng, Wikimedia Commons — xem tác giả
- Đình Tây Đằng — Duyphuong, CC BY-SA · nguồn
- Đình Chu Quyến — Duyphuong, CC BY · nguồn
- Đình Chu Quyến — Duyphuong, CC BY · nguồn
- Đình Đình Bảng — Truongson78, CC BY-SA · nguồn
- Đình Chèm — NKSTTSSHNVN, CC BY-SA · nguồn
- Đình Phù Lão — Daderot, CC0 · nguồn
- Đình Thổ Hà — Bùi Thế Tâm, CC BY-SA · nguồn
- Đình Bình Thủy — Bùi Thụy Đào Nguyên, Phạm vi công cộng · nguồn

