Hương ước & lệ làng

“Vòng giữa là Đình làng. Làng trị mình bằng hương ước và lệ làng — thứ luật do chính làng đặt ra, viết ra, rồi đọc và thi hành ngay tại đình, dưới cặp mắt của Thành hoàng.”

“Bởi ở nước ta ngày xưa, mỗi làng gần như một khúc sông riêng. Có lề riêng, thói riêng, luật riêng. Thứ luật ấy có tên: hương ước — giao ước của cả một làng. Và nơi nó được sinh ra, được viết ra, được đọc lên và được thi hành, từ đầu chí cuối, chính là đình.”

“Nhìn rộng ra khỏi tấm bia, ta thấy phần lớn làng Việt được dựng nên bởi một vài dòng họ. Những họ đến khai canh, khai cơ đầu tiên ấy góp công lớn nhất trong việc lập làng: khẩn đất, dựng đình, rước Thành hoàng. Đền đáp lại, họ giữ vị thế cao nhất trong làng — được suy tôn là hàng tiền hiền, hậu hiền, được giữ những chức tế quan trọng, được ngồi những chiếu cao ở đình, con cháu được ưu tiên trong ngôi thứ.”