Đình Hồi Quan

Khối 7: Sách viết về ngôi đình này

1. “Sau một trận lụt ở sông Cầu vùng Tiên Sơn, Bắc Ninh, Trịnh Cao Tưởng biết được rằng ngôi đình làng Hồi Quan — cũng như các đình làng Phù Lưu, Thổ Hà, Thụy Phương ở đó — nằm ở một vị trí thấp nhất của cả làng. Người dân Hồi Quan giải thích điều ấy theo cách của họ: đất làng họ là một con thuyền, với các cánh đồng mang tên "Mũi thuyền", "Cột buồm", "Bánh lái" — và ngôi đình làng chính là cái lái thuyền, nằm ở lòng thuyền, nơi thấp nhất. Đây không phải một cách đọc của nhà nghiên cứu áp vào; đây là cách chính người làng tự giải thích về đất của mình.”

2. “Hiện tượng Hồi Quan khiến Trịnh Cao Tưởng liên tưởng tới một ngôi làng ở tận đảo Flores, Thái Bình Dương: làng Nita, theo ghi chép của Vroklage, xưa được dựng theo dáng một con thuyền có hai đầu hình vòng cung, với một dòng họ sống ở giữa làng mang tên "Cột buồm và cánh buồm" — đứng đúng ở vị trí cột và buồm trên con thuyền làng. Tại một huyện giữa đảo ấy, lại có những làng mang tên "Cánh buồm", "Bánh lái". Và điều đáng nói thêm: chính trên hòn đảo này, người ta đã tìm thấy một chiếc thuyền đồng giống hệt những con thuyền khắc trên trống đồng Đông Sơn.”

3. “Xích lại: một ngôi làng Việt bên sông Cầu tự gọi đất mình là thuyền và đặt đình ở chỗ lái; một ngôi làng ở Flores làm y như thế; và giữa hai nơi ấy là một chiếc thuyền đồng Đông Sơn nằm trong lòng đất đảo. Ba mắt xích ấy không chứng minh rằng người Hồi Quan biết gì về Flores. Chúng chứng minh một điều khác, lớn hơn: cách nghĩ "làng là một con thuyền" là một cách nghĩ chung của cả một vùng văn minh sông nước, mà văn hóa Đông Sơn là một trung tâm.”

4. “… Nó không còn là một liên tưởng đẹp dựa vào dáng mái nhìn từ xa. Nó là một luận điểm được đỡ bởi bốn loại chứng cứ khác nhau: từ vựng nghề nghiệp (chín tên cấu kiện mang chữ tàu, khớp đúng vị trí giải phẫu con thuyền); kết cấu đo được (lòng thuyền, 8 vì 7 gian ~ 8 xương 7 khoang, sàn ba cấp đồng dạng thuyền ba khoang); địa danh và lời tự giải thích của chính người trong làng (Hồi Quan với Mũi thuyền, Cột buồm, Bánh lái); và nghi lễ, diễn xướng còn sống (đua thuyền nan úp sấp ở Cửu Cao, chèo sân đình, hát chèo tàu). Bốn loại ấy độc lập với nhau — một nhà ngôn ngữ, một nhà kiến trúc, một nhà địa danh học và một nhà nghiên cứu sân khấu có thể kiểm từng loại riêng — mà lại cùng chỉ về một hướng. …”

Trích nguyên văn; dấu “…” là chỗ lược bớt câu không nói về đình này. Đọc trọn chương:

• 23Đình như một con thuyền lớnBiểu tượng của văn minh sông nước

Phim về ngôi đình này

6:15Khám phá di tích kiến trúc nghệ thuật Quốc gia - Đình Hồi Quan |VTV2VTV2 Chất lượng cuộc sống

Văn bản gốc trong kho lưu trữ

Hồ sơ Hán Nôm, hương ước của làng đang giữ ở kho. Chỉ ghi ký hiệu và đường dẫn tới bản ghi của kho; ảnh chụp chưa đăng vì chưa xin phép.