Thần tích
Tản Viên
Được ghi nhận thờ tại 4 ngôi đình trong cơ sở dữ liệu (1 nơi còn chưa chắc). Cùng một vị, nhưng mỗi làng một mạch thiêng: thần tích, lệ làng, ngày hội mỗi nơi một khác.
Điều đã biết, và chắc tới đâu
- Chứng cứ chắcĐình thờ Tản ViênTại Đình Thụy PhiêuVăn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 3: “Tản Viên ở Thụy Phiêu – Tây Đằng — tách lớp [A/B/C]. Việc thờ Tản Viên tại cụm đình xứ Đoài là chứng cứ [A]”
- Chứng cứ chắcĐình thờ Tản ViênTại Đình Tây ĐằngVăn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 3: “Tản Viên ở Thụy Phiêu – Tây Đằng — tách lớp [A/B/C]. Việc thờ Tản Viên tại cụm đình xứ Đoài là chứng cứ [A]”
- Diễn giải có cơ sởThờ Tản Viên Sơn ThánhTại Đình Thanh LũngTạp chí Người Hà Nội, 'Đình Thanh Lũng (huyện Ba Vì)', Sơn Dương (t/h), 20/05/2023Câu dẫn (chưa đối chiếu nguyên văn): “thờ Tản Viên Sơn Thánh, đệ nhất phúc thần trong tâm thức văn hoá dân gian Việt Nam”
- Diễn giải có cơ sởHội đánh cá ở đầm Đượng mồng 10 tháng Giêng: mỗi người nộp một con cá lớn để tế thần; con cá to nhất được thả vào bể trước đền làm lễ hiến sinh.Tạp chí Người Hà Nội, 31/03/2024Câu dẫn (chưa đối chiếu nguyên văn): “Ai cũng tin rằng, tham gia ngày hội đánh cá ở đầm Đượng sẽ được Thánh Tản ban lộc.”
- Giả thuyếtKhung lai lịch Tản Viên là "con rể vua Hùng thứ 18" là lớp biên soạn muộnTại Đình Thụy PhiêuĐiều kiện bác bỏ: Nếu giám định văn bản cho thấy một số thần tích Hùng Vương có bản gốc sớm hơn Hồng Đức đáng kể, hoặc mô-típ Đông Sơn trên gỗ đình được chứng minh là truyền thừa tạo hình liên tục (không phải tái dùng ngẫu nhiên), mức [B]/[C] tương ứng phải nâng lên.Văn Minh Đình Làng Việt: Thiết chế cộng đồng, không gian tín ngưỡng và hệ mã minh triết của người ViệtChương 3: “khung "con rể vua Hùng thứ 18" là lớp biên soạn muộn, chi tiết ở mức [C]”
- Giả thuyếtThờ Tản Viên Sơn ThánhTại Đình Mông PhụĐiều kiện bác bỏ: Theo truyền thống, chưa chốt: Phòng Văn hóa – Thông tin Sơn Tây cho biết chưa xác định được chính xác vị thần; có ý kiến cho là Phùng Hưng. Đọc 17 đạo sắc tại đình sẽ giải quyết.Báo Đấu thầu, 'Làng cổ Đường Lâm: Đất thiêng sinh hào kiệt', 04/02/2022Câu dẫn (chưa đối chiếu nguyên văn): “Đình thờ Tản Viên Sơn Thánh (dân gian thường gọi là Sơn Tinh)”
- Giả thuyếtTheo truyền thuyết được bài báo thuật lại, dân lập đình thờ Sơn Tinh để ghi ơn cứu dân khỏi lụt; đình quay mặt ra đầm Đượng, nơi tương truyền Sơn Tinh đánh bại Thủy Tinh.Điều kiện bác bỏ: Lời thần tích, truyền thuyết; cần đối chiếu văn bản gốc, bia ký, sắc phong.Tạp chí Người Hà Nội, 31/03/2024Tóm lược từ bài, không có câu dẫn
- Giả thuyếtBài báo gắn Đức Thánh Tản với truyện Sơn Tinh – Thủy Tinh: thắng Thủy Tinh, dạy dân đắp đê, trồng lúa, chống ngoại xâm; các làng xứ Đoài tôn Ngài làm Thành hoàng, đình Tây Đằng là tiêu biểu.Điều kiện bác bỏ: Lời thần tích, truyền thuyết; cần đối chiếu văn bản gốc, bia ký, sắc phong.Báo Đại biểu Nhân dân, 07/02/2015Câu dẫn (chưa đối chiếu nguyên văn): “đều suy tôn Ngài là Thành Hoàng Làng.”
- Giả thuyếtĐình Thanh Lũng (xã Tiên Phong, huyện Ba Vì cũ) là đình chung của hai làng Thanh Lũng và Vị Nhuế; bài nói thần được sinh ra từ khí thiêng sông núi, có công chống thủy tai và giặc phương Bắc (theo truyền thuyết).Điều kiện bác bỏ: Lời thần tích, truyền thuyết; cần đối chiếu văn bản gốc, bia ký, sắc phong.Tạp chí Người Hà Nội, 'Đình Thanh Lũng (huyện Ba Vì)', Sơn Dương (t/h), 20/05/2023Câu dẫn (chưa đối chiếu nguyên văn): “được ra đời do khí thiêng sông núi”
Đình thờ
Sách nhắc tới Tản Viên
Những đoạn trong sách có nhắc tên vị thần này — trích nguyên văn; có đoạn nói về làng khác cùng thờ.
“Còn khung "con rể vua Hùng thứ mười tám", với gia phả rõ ràng, với tên tuổi, thứ bậc, lại là một lớp muộn hơn nhiều — sản phẩm của việc các nho sĩ đời sau hệ thống hóa mớ huyền thoại tản mạn thành một câu chuyện có đầu có cuối, gắn vào khung lịch sử Hùng Vương đã được ghi chép hóa. Lõi thần núi thì cổ. Vỏ "con rể vua Hùng" thì mới. Việc đình Thụy Phiêu thờ Tản Viên là một sự thật đẹp về đời sống tín ngưỡng của làng, nhưng nó không chứng minh rằng ngôi đình — hay làng — có từ thời Hùng Vương. Nó chỉ chứng minh rằng, ở vùng chân núi Ba Vì, người ta đã thờ vị thần núi của mình từ rất lâu, và về sau khoác cho ngài một lý lịch hoàng gia. Đọc được ba lớp ấy — thần núi cổ, huyền thoại lũ lụt, và vỏ Hùng Vương muộn — ta vừa không đánh mất chiều sâu, vừa không bị vỏ đánh lừa.”
“Chiếc ghế ấy rộng đến mức gần như ai cũng có thể được đặt lên. Người xưa phân các vị Thành hoàng thành mấy loại lớn. Trên hết là thiên thần — thần trời, thần núi, như Đức Thánh Tản Viên ngự trên núi Ba Vì, một trong "tứ bất tử". Rồi tới nhiên thần — thần sông, thần nước, thần đá, thần cây, những đấng tự nhiên còn để lại dấu dưới nhiều mái đình. Và đông đảo nhất là nhân thần — những con người thật, được thờ vì công đức: anh hùng lịch sử đã đánh giặc giữ nước; ông tổ đã truyền cho làng một nghề; người đầu tiên khai canh, khai khẩn lập nên làng; người có công lớn với cộng đồng.”
Văn bản thần tích, sắc phong
Chưa có bản thần tích, sắc phong nào được góp cho các đình thờ Tản Viên.
Gửi ảnh văn bản
