Minh triết & giáo dục

“Tấm biển nói: nơi này thuộc về quá khứ, hãy giữ nó lại. Chiếc xe đạp nói: có đứa trẻ vừa chạy vào sân, nơi này vẫn đang được dùng. Hai vật ấy dựa vào cùng một cây cột, và giữa chúng là toàn bộ câu hỏi về việc kế thừa.”

“Hiểu như vậy thì ba điều sáng ra. Thứ nhất, không cần kéo niên đại lên cho dài để chứng minh giá trị — một ngôi nhà năm trăm tuổi đã quá đủ sâu, và nói quá lên chỉ tạo cớ cho người khác bác bỏ tất cả. Thứ hai, ngôi đình là bằng chứng rằng người Việt làm ra được cái mới, chứ không chỉ giữ cái cũ: tổ tiên ta lấy một cái khuôn bản địa rồi nhét vào đó một nội dung chưa từng có, làm được việc mà cả Trung Hoa lẫn Triều Tiên đều không làm. Thứ ba — và đây là điều quan trọng nhất cho hôm nay — nếu ngôi đình từng được làm ra một lần, thì nó có thể được làm lại một lần nữa, với nội dung của thời này. Cái gì do con người tạo ra thì con người tạo lại được.”

“Ngôi đình là ngôi trường đầu tiên của cộng đồng. Và bài học đầu tiên của ngôi trường ấy không phải luật, không phải chữ, không phải nghề. Là nguồn gốc. Bài học ấy phải được đọc cho tới nơi — bằng chữ Hán Nôm, bằng biểu tượng học, bằng sử liệu — rồi mới nói tới những bài học sau.”